الغدير جلد ۸ علامه شیخ عبدالحسین احمد امينى نجفی (ره) ترجمه محمد باقر بهبودي - ۱۴ -
و الشيب ضيف لامحاله موذن | برداك فاتبعى سبيل هداك
و تزودى من حب آل محمد | زادا متى اخلصته نجاك
- اى جان عزيز - ديگرت شور و شيدائى خريدارى ندارد، عقل و خرد ناصح مشفقى است. - پيرى بر آستانه در پيك مرگ است، از راه هدايت پا وامگير. - از مهر آل رسول توشه برگير، اخلاص در دوستى مايه نجات است. - بهترين توشه معادت همين بس، و هم ذخيره آخرت، گرت حاصل آيد. - سامان كارت به " وصى " واگذار، تا بر كرسى آرزها برآئى. - با ياد او به استقبال حوادث شتاب، شكوه روزگار خدمت او بر. - به دستاويز مهرش چنگ بر زن تا از گمراهى و سر گشتگى بر كنار مانى. - راه جهالت مپوى. هواى او از سر منه. با دشمنانش ره آشتى مجوى. - آنكه از راه مهرش بدر شد، با مشرك كافر بر ابر شد. - دوزخ سوزان شعله ور است،" تولا و تبرى " برات آزادى است. - بر حذر باش كه بر خاك هلاك نيفتى: چون زاده " سلمى " و " صهاك " با سالارى مومنان در افتى. - چون حق و باطل مشتبه ماند، بر حلال مشكلات على اعتماد كن. - والاترين مردم. جفت والاترين زنان، اصل و فرعى پاك، طيب و طاهر. - به دامن نسل پاكش پناه گير، از شر دروغبافان گمراه در امان باش. - از در اين خاندان سوى ديگر مپوى، ديگران را انباز و همتا مگير، خسارت دنيا و دين همين است. - چراغهاى تاريكى، هر كه خواهد راه يابد. دستاويز محكم، هر كه خواهد چنگ يا زد. - رهبرانند، و چون هلال تابان راه گمگشتگان وانمايند. - راه راست و درست، با مهر و ولايشان بينى دشمن بخاك بركش. - پيشوايان، پيشوائى جزآنان نيست، بگذار تيم و عدى هر چه خواهند گويند. - اى امت سرگشته گمراه، مرشد خامت براه ضلالت كشيد. - خائنى كه امين مردم شناختى، حق امانت ضايع و مهمل گذاشت. - از آن دم كه زين بر پشتت نهاد، براه كجت برد، با لگام نيرنك و فريب مهارت كرد. - دنبالش گرفتى، دين پوشاليت را فروختى، درهمى ناچيز ازدنياى دون برگرفتى. - فرمانش بردى،فرمان محمد پس پشت نهادى، سفارش او درباره وصى از خاطر سپردى. - آنرا كه رسول حق، صالح نشناخت، برهبرى برگزيدى، دنبال هواى نفست گرفتى. - پنداشتى انتخابت براه صواب كشاند، اما بخاك راهت نشاند. - جرمى عظيم مرتكب گشتى، دوزخ سوزان را جايگاه خود ساختى. - فرمان رسول را شكستى،بعد از رحلتش، پدر روحانيت را از خود راندى.
و غدرت بالعهد الموكد عقده | يوم " الغدير " له فما عذراك
- بروز غدير كه پيمان استوار كرد، راه خيانت گرفتى، ندانم در پاسخ چه دارى؟ - پشت به حق دادى، با شتاب بسوى باطل تاختى، بزودى سزاى خود در كنار بينى. - خدارا. از وصى رسول رخ برتافتى، كسى را همتاى او گرفتى كه با كفش او هم برابر نبود. - بخدا سوگند، مهر حيدر همان نعيم است كه بروز جزا باز پرسند، اما شقاوتت از در اين خاندان راند. - آنرا كه در همه علوم بينا ودر همه معضلات حلال مشكل بود، - با كسى مقياس گرفتى كه باعتراف او شيطان بر سر دوشش سوار بود. - آنرا كه روز نبرد، تيغ بر فرق هر كس نهادى تا كمر بر دريدى. - جبريل از صولت و سطوتش با شگفت فريادبر كشيدى: - - تيغى چون ذو الفقار نباشد، جوانمردى چون على، دلير دليران. - با ترسوى بزدلى مقياس گرفتى، همان كه در غوغاى جنگ هماره عار فرار بجان خريدى. - آنرا كه در دل شبها به تهجد برخاستى، با قلبى لرزان و چشمى گريان نماز و نياز بپاى بردى. - با كسى همتا گرفتى كه در خلوت نماز فريضه را ترك گفتى، و چه بسيارش آزمون كردى. - اف باد بر اين قياس فاسد، كه هيچ ملتى چنين بيمايه رسوائى ببار نياورد.
او ما شهدت له مواقف اذهبت | عنك اعتراك الشك حين عراك؟
من معجزات لا يقوم بمثلها | الا نبى او وصى زاكى
- آيا موقعيت و مقامش نشناختى تا زنگار شك و ريبت بشويد؟ - آن معجزاتى كه جز بر دست پيامبران و اوصياء پاكشان جارى نگردد: - نه خورشيد در سرزمين بابل بازگشت تا نماز عصرش بموقع ادا باشد؟ - بادى برخاست، فرمودش: بشتاب و كارگزار حق را بريال خود سوار كن. - باد، هموار و نرم، بساط خيبرى بر دوش گرفت، سريع و شتابان فرمان حق را مطيع شد. - على با همرهان، كنار كهف رقيم پا بر زمين نهاد، تا شك و ريب از دلها بزدايد. - فرمود: درود بر شما باد. اصحاب كهف، بلاد رنگ پاسخ باز گفتند، با آنكه از پاسخ ديگران خموشى گرفتند. - از اينجا بود كه كينه ها در سينه ها شعله ورشد، از نفاق باطن پرده بر كشيدند. - باد صرصر كه روح و روان نداشت، فرمانش بجان خريد، و تو امت ناپاك راه عصيان سپردى. - دعوى ايمان مكن كه گاه امتحان از دعوى خود پشيمان گردى. - داستان موزه و مار خود، آيت حقى است. واى بر تو از خواب خرگوشى بيدار شود. - سطل و منديل كه جبريل امين براى وضو آورد.به به از اين خدمتكار والا مقام. - در معركه هيجا با شمشيرش بدفاع برخاست، غبار غم از چهرها بشست. - از پايدارى و استقامتش در خيبر ياد كن، آنروز كه از هراس راه فرار گرفتى. - آنروز كه دراز قلعه خيبر بر كند، هفتاد گز بدور افكند. - " مرغ بريان " شاهد صدقى است، اگر حقائق مشهود را منكر نباشى. - در راه صفين صخره كوه پيكر يك تنه از خاك بر كند، چشمه آب گوارايت نوشاند. - نهر فرات سر بطغيان بر كشيد، زن و مرد، گريان و نالان به خدمت دويد. - كاى پسر عم رسول. خلق را درياب كه بر آستانه هلاكت اندريم. - نزديك فرات شد و فرمود: آب سركشى را بكام در كش، فرمان خدا را مطيع شو! - نهر فرات، آب خود در كام كشيد، ريگها نمايان شد، ماهيان رويهم انباشته ماند. - دوباره اش فرمان داد تا به حالت عادى بازگشت. ترديدت در كجاست؟ - سرور سالار تو اوست. چه خوشنود باشى و يا خشمناك، رضا و خشم تو در برش يكسان است.
يا تيم تيمك الهوى فاطعته | و عن البصيره يا عدى عداك
و منعت ارث المصطفى و تراثه | و وليته ظلما. فمن ولاك
و بسطت ايدى عبد شمس فاغتدت | بالظلم جاريه على مغناك
لا تحسبيك بريئه مماجرى | و الله ما قتل الحسين سواك
يا آل احمدكم يكابد فيكم | كبدى خطوبا للقلوب نواكى
كبدى بكم مقروحه و مدامعى | مسفوحه و جوى فوادى ذاكى
و اذا ذكرت مصابكم قال الاسى | لجفونى: اجتنبى لذيذ كرام
و ابكى قتيلا بالطفوف لاجله | بكت السماء دما فحق بكاك
- اى " تيم " هواى نفست خوش آمد، طاعتش بردى. اى" عدى " از راه حق بدر رفتى. - ارث مصطفى را منكر شدى، با سيه كارى بر مسندش جا كردى. بر گو فرمان خلافتت كه نوشت؟ - زادگان " عبد شمس " را بر كرسى امارت نشاندى، در سيه كارى راه و رسمت پيش گرفتند. - مپندار كه از جرم و جنايتشان برى باشى. بحق سوگند حسين را تو كشتى. - اى خاندان احمد، تا چند جگر داغدارم در ماتم جانگدازتان در تب و تاب است. - قلبم خونچكان. سيلاب اشكم ريزان. آتش دل در اشتعال است. - هر گاه از ماتم شما ياد كنم، حسرت و اندوه بر ديده ام فرياد كشد: ديگرت خواب نوشين حرام است. - بر كشته كربلا سيلاب ماتم روان كن كه آسمان هم بر او خون گريست. - اگر امروز در سوك آنان اشك ماتم بريزى، فرداى قيامت با چهره خرم بپا خيرى. - اى خداى من. اين مهرى كه بدل دارم، سپر بلايم ساز تا از سيه كارى و شرك در امان مانم. - شكست " جبرى " را ترميم كن. از هر سيه كارى كه خون آنان ريخت، برى گردان. - از بركاتشان ز آتش نيرانم نجات بخش، كن روز كه دشمنان در غل و زنجير باشند. شرح حال شاعر ابن جبر مصرى، از شعراء ديار مصر است كه در عهد خليفه فاطمى مستنصر بالله مى زيسته درسال 420 هجرى متولد و در 487 در گذشته. مقريزى در خطط ج 365/2 يكى از مراسم افتتاح خليج را در ايام مستنصر ياد ميكند و مى گويد: شاعرى كه بنام ابن جبر معروف بود، قصيده اى انشاء كرد كه از آن جمله است:
فتح الخليج فسال منه ماء | و علت عليه الرايه البيضاء
فصفت موارده لنا فكانه | كف الامام فعرفها الاعطاء
- خليج را بگشود، و آب سيلاب كشيد، پرچم سپيدش باهتزارآمد. - آبشخورش صاف و مهنا شد، گويا دست عطاى سرورمان بود. - مردم زبان به اعتراض گشودند كه از خليج جزآب بر نيايد، اين چه شعرى است، شاعر از خواندن بازماند و بقيه قصيده ناخوانده ماند. " غديريه " هاى ديگرى از شعراء قرن پنجم امثال: ابن طوطى واسطى، خطيب منبجى، على بن احمد مغربى، يافت شد كه در مناقب ابن شهر آشوب، تفسير ابو الفتوح رازى، صراط المستقيم بياضى، در النظيم ابن حاتم دمشقى و غير آن پراكنده است، ولى از نقل آن صرف نظرشد، از اين رو كه شرح حال و تاريخ زندگى آنان نامعلوم بود، اين قدر هست كه همگان در شمار سرايندگان غديراند كه حديث را در قصائد شيوايشان ياد كرده و از لفظ " مولى "معنى امامت و زعامت كبراى دينى و اولويت در امور دين و دنيا را دريافت كرده اند. شعراء غدير در قرن 06 غديريه ابو الحسن فنجكردى 433 - 513
لا تنكرن غدير خم انه | كالشمش فى اشراقها بل اظهر
ما كان معروفا باسناد الى | خير البريا احمد لا ينكر
فيه امامه حيدر و كماله | و جلاله حتى القيامه يذكر
اولى الانام بان يوالى المرتضى | من ياخذ الاحكام منه و ياثر
- از چه رو غدير خم را منكر شوى، با آنكه چون آفتاب رخشان، بل روشن تر از آن است؟ - حديثى كه با سند محكم از بهترين خلائق احمد بدست باشد، قابل انكار نباشد. - ازآن رو سالارى حيدر و كمال و جلال او تا بروز قيامت استوار است. - آن كسى كه دستور و فرمان از رسول خدا گيرد، سزاوار است كه مرتضى را سالار و سرورخود گيرد. دنباله شعر: استاد شيعيان فتال در " روضه الواعظين " ص 90 ابيات مزبور را بنام فنجكردى ياد كرده و خود از معاصرين او است. ابن شهر آشوب هم در " مناقب" 540/1 ط ايران، قاضى شهيد، در " مجالس المومنين " ص 434 و صاحب " رياض العلماء " و قطب الدين اشكورى در " محبوب القلوب " آنرا بنام شاعر ثبت كرده اند. در مناقب ابن شهر آشوب 540/1 و مجالس المومنين 234و نيز در " رياض العلماء " اين ابيات ديگر را هم ياد كرده اند:
يوم الغدير سوى العيدين لى عيد | يوم يسربه السادات و الصيد
روز " غدير " هم چون روز اضحى و فطر عيد است، روزى كه سادات و ملوك شاد و مسروراند. - مرتضى على، آن روز مسندامامت و سالارى دريافت، با تشريفى از خداى مجيد.
بقول "" احمد " خير المرسلين ضحى | فى مجمع حضرته البيض و السود
- با نص احمد بهترين رسولان، به نيمروز، در ميان جمعى انبوه ازسياه و سپيد - سپاس خداى را سپاسى بى كران، بر اين جود و احسان و الطاف بى پايان. شاعر، چنانكه در شرح حال او ياد مى شود، از پيشوايان لغت عربى است كه بر حقائق معانى و نكته ها و دقيقه هاى آن واقف و مطلع و با كنايات و تعبيرات و زير و بم سخن آشنائى كامل دارد، و چنانكه ديديم،از لفظ مولى، معنى امامت و مرجعيت در احكام دين، دريافت كرده و آنرا در شعر تابناكش بنظم كشيده، و اين خود يكى از شواهد ادبى است كه در معناى حديث شريف جوياى آن هستيم. شرح حال شاعر استاد، ابو الحسن، على بن احمد فنجكردى نيسابورى، از رجال برجسته ادب و حاذقان و پيشوايان در لغت است، با وجود اين ادب بارع،از فقها و شيوخ علم حديث بشمار است. سمعانى در انساب گويد: ابو الحسن فنجكردى، على بن احمد، اديب توانا، صاحب نظم سيلس و نثر روان، كه تا پايان عمرش و دوران پيرى و ناتوانيش از احساس و ذوق ادب برخوردار ماند، اصول لغت را نزد يعقوب بن احمد اديب و جز او قرائت كرده است. مردى عفيف، بى تكلف، خوش بيان، حق شناس، خوش كردار بود، در پيرى دردى بر او عارض شد كه از پا افتاد و خانه نشين گشت، و ديگر نتوانست بديدار دوستان و دانشمندان شتابد، از اينروبا علم و دانش خود از آنان تفقد مى كرد. از قاضى ناصحى حديث فرا گرفته،و اجازه تمام احاديث و كتبى را كه ازاساتيد خود شنيده ضمن نامه اى بمن مرحمت فرموده ضمنا بتوسط جماعتى از اساتيد و مشايخ كه نزد او قرائت كرده اند، اجازه روايت دارم. وفات او درسال 513، شب جمعه 13 ماه مبارك رمضان اتفاق افتاد، در جامه كهنه براو نماز خواندند و در حيره مقبره نوح دفن شد 739. حموى در معجم الادباء ج 5 ص 103 مى نويسد: اديب فاضلى بود، ميدانى در خطبه كتابش السامى فى الاسامى يادش كرده و بسيارثنا گفته است. وفاتش در سال 512 به سن 80 سالگى بود، بيهقى هم در " الوشاح " از او ياد كرده و گفته: الامام، على بن احمد فنجكردى، ملقب به شيخ الافاضل، اعجوبه زمان، و سرآمد اقران، استاد فن، نكته پرداز شيرين سخن. عبد الغفار فارسى هم گويد: على بن احمد فنجكردى، اديب توانا، صاحب شعرى سيلس و نثرى روان بود، لغت را نزد يعفوب ابن احمد اديب و ديگران فرا گرفت و در رشته استاد شد. در آخر عمر، دردى مزمن عارض او گشت، و در نيسابور سال 513، سيزدهم ماه مبارك رمضان درگذشت. كاتب، ابو ابراهيم، اسعد بن مسعود عتبى كه معاصر شاعر است، چنانكه در ج 2 ص 242 معجم الادبا آمده، او را چنين ثنا گفته است:
يا اوحد البلغاءو الادباء | يا سيد الفضلاء و العلماء
يا من كان عطاردا فى قلبه | يملى عليه حقائق الاشياء
- اى يكتاى سخنوراى و اديبان. اى سرور فضلا و دانشمندان. - گويا كوكب " عطارد " در سينه تو جا دارد كه حقائق معانى از زبانت مى تراود. سيوطى هم در " بغيه الوعاه " ص 329 بمانند حموى او را ستوده و از " وشاح" نقل كرده كه وفات شاعر در سال 513 بسن 80 سالگى بوده و اين بيت را از او ياد كرده: - دوران ما، بدترين دوران است، نه خيرى بينم نه رشد و صلاحى در ميان است. - شود كه مسلمانان از پس اين شبهاى تار پر غم صبح روشنى دريابند؟ - همگان در رنج و زحمت، خوشا بر حال آن كسى كه مرد و از غم رها گشت. دانشمند معاصرش استادمان فتال نيشابورى در " روضه الواعظين " گاهى به عنوان " استاد پيشوا " و گاهى به عنوان " استاد اديب " از او نام مى برد، قاضى، دركتاب " مجالس المومنين " 234 به شرح حال او پرداخته و ستايش و ثنايش گفته و همچنين صاحب " رياض العلماء " و " روضات الجنات " ص 485، و " شيعه و فنون اسلام " ص 36 با ثنا و ستايش ازاو ياد كرده اند. ابن شهر آشوب در "معالم العلماء " كتابى بنام " تاج الاشعار و سلوه الشيعه " بنام او ثبت كرده و گويد: حاوى اشعار امير المومنين است و در كتاب " مناقب آل ابى طالب " از آن نقل كرده است، چنانكه استادمان قطب الدين كيدرى در كتابش " انوار العقول من اشعار وصى الرسول " از آن كتاب استفاده كرده و صريحا مى گويد: فنجكردى در كتابش "تاج الاشعار " 200 بيت از شعر امير المومنين "ع" را جمع -